Son zamanlarda yapay zekâ alanındaki gelişmeler baş döndürücü bir hızda gerçekleşmektedir. Teknoloji devlerinin art arda açıkladığı yapay zekâ ürünleri birçok sektörde paradigma değişikliklerine neden olmuştur. Sektörlerde verimlilik ve kalite artarken, maliyetler azalmaya başlamıştır. İş Sağlığı ve Güvenliği sektörü de bu gelişmelerden etkilenmiş ve önümüzdeki yıllarda büyük değişiklikler yaşayacaktır. AI (Artificial Intelligence – Yapay Zeka) İSG'de hangi alanlarda kullanılabilir, hangi yapay zeka teknolojileri İSG için uygundur, iş kazaları ve meslek hastalıkları yapay zeka kullanılarak azaltılabilir mi sorularının cevabını bu yazımızda bulabilirsiniz. Blog yazımız İSGBYS ekibi tarafından sizler için hazırlanmıştır. İSGBYS Bakanlıktan yetkili bir İBYS ve İSG Uzaktan Eğitim yazılımıdır. Keyifli okumalar dileriz. Her yıl dünya çapında 340 milyondan fazla iş kazası meydana gelmekte ve bunun sonucunda 2,3 milyon kişi işle ilgili yaralanmalara maruz kalmaktadır. Uluslararası Çalışma Örgütü'ne (ILO) göre bu, her gün yaklaşık 6.000 ölüme eşittir. Türkiye’de ise 2024 yılında, 1.908’i ölümlü olmak üzere 733.646 iş kazası meydana gelmiştir. Peki, bu iş kazaları yapay zekâ ile önlenebilir mi, ya da yapay zekâ İSG’de nasıl bir rol oynayabilir, diye merak ediyorsanız İş sağlığı ve güvenliğinde yapay zekanın kullanılabileceği alanları sizler için araştırdık. Gelişen teknolojiyle birlikte son yıllarda büyük bir ivme kazanan yapay zekâ, bilgisayar sistemlerinin insan benzeri zekâ ve öğrenme yetenekleri geliştirmesini sağlayan bir alanı temsil eder. Bu teknoloji, büyük veri analizi, görüntü ve ses tanıma, otomatik öğrenme ve dil işleme gibi birçok alanda kullanılmaktadır. Yapay zekâ sistemleri, birçok sektörde devrim niteliğinde değişiklikler yaratmaktadır. İSG sektöründe kullanılmaya başlanır ise daha etkili ve güvenli çalışma ortamlarının oluşturulmasına olanak tanıyabilecektir. Yapay zekanın iş sağlığı ve güvenliği alanında hangi şekillerde kullanılabileceği aşağıda detaylı olarak açıklanmıştır. İçindekiler Risk Değerlendirmesi ve Analizi Hazırlama Otomatik Dokümantasyon ve Raporlama Gerçek Zamanlı Saha Denetimi Çalışan Sağlığının İzlenmesi İSG Eğitim ve Farkındalık Makine ve Ekipman Takibi Yapay Zeka Tabanlı İşçi Yönetimi Risk Değerlendirmesi ve Analizi Hazırlama Risk değerlendirme iş sağlığı ve güvenliği çalışmalarının temelini oluşturmaktadır. İSG çalışmaları sürecinde hazırlanan ve çalışma sürecindeki değişimler ve gelişmeler ile sürekli güncel tutulan bir dokümandır. İyi bir risk değerlendirme raporu o sektördeki en fazla tecrübeye sahip, olaylara iş sağlığı ve güvenliği penceresinden bakan uzmanlar tarafından hazırlanabilir. Böylece iş yerinde meydana gelebilecek potansiyel zararlar önlenebilir, iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekiminin sorumluluğunu yerine getirmesini sağlar. Yapay zekâ risk değerlendirme sürecinde İSG Profesyonellerinin ve diğer ilgili paydaşların işlerini kolaylaştırabilir. Tehlike ve risk maddelerinin belirlenmesi, yaşanan kaza ve ramak kalalarla risk skorunun belirlenmesi, alınacak önlemlerin önerilmesi risk değerlendirmesinde hayati öneme sahiptir. Yapay zekâ benzer sektörlerde ve tehlike sınıflarında hazırlanan risk değerlendirmelerini inceler, alınması gereken önlemleri tahmin eder, risk skorunu hesaplayabilir. Bunları yaparken yüzlerce sayfa risk değerlendirmesi incelemesi, daha önce meydana gelmiş kazaları araştırması, yayınlanmış makale, haber ve diğer kaynakları incelemesi sonucu kapsamlı bir risk değerlendirmesi taslağı hazırlayabilir. İSGBYS Yazılımı olarak 10 yıla yaklaşan tecrübemiz, bu sürede elde ettiğimiz veriler ile kullanıcılarımız için Yapay Zekâ ile Risk Değerlendirmesi hazırlama modülü geliştirdik. Bu modülde yapay zekayı iki şekilde kullanıyoruz. Birincisi, işyeri NACE kodundan faaliyet alanını belirleyip, yapay zekâ ile veri tabanımızdan ilgili maddeleri getiriyoruz. Kullanıcılarımız yapay zekâ ile sohbet ederek risk değerlendirmesine yeni birimler ekleyebiliyor veya çıkarabiliyor. İkinci olarak kullanıcılarımız ellerindeki hazır risk değerlendirmeleri yazılıma eklemek istediklerinde yapay zekâ eklenen risk değerlendirmesini okuyor, yazılımımızın risk değerlendirmesi formatı ile eşleştiriyor. Böylece birkaç dakika içerisinde yüzlerce maddelik risk değerlendirmesi yazılıma aktarılabiliyor. Yapay Zekâ Risk Değerlendirme modülümüzün kullanımını incelemek isterseniz aşağıdaki videoyu izleyebilirsiniz. var iframe = document.querySelector('iframe'); var player = new Vimeo.Player(iframe); Yapay zeka risk değerlendirmesi modülümüzü incelemek isterseniz bizimle iletişime geçip demo hesabımızı inceleyebilirisiniz. Otomatik Dokümantasyon ve Raporlama İSG hizmetleri yürütülürken birçok doküman hazırlanır. Özellikle OSGB bünyesindeki İSG Profesyonelleri çok sayıda işletmedeki İSG süreçlerini aynı anda takip eder. Hazırlanan dokümanların yazılımlara yüklenmesi ve yazılım üzerinden takiplerinin yapılması önemlidir. Bu aşamada görüntü işleme ve yapay zeka ile dokümanlar taranır, tasnif edilir ve yazılımlara aktarılır. Örneğin bir ortam ölçümü veya periyodik kontrol raporu pdf veya fotoğraf ortamında taranarak yazılıma yüklendiğinde OCR ve LLM ile tasnif edilip yazılıma otomatik yüklenebilir. Ayrıca, oluşturulan veri tabanları ve LLM yardımı ile otomatik risk değerlendirmesi, acil durum planı ve diğer İSG dokümanları otomatik oluşturulabilir. İş kazası ve ramak kala kayıtları istatistikleri analiz edilerek yapay zeka ile anlamlandırılabilir. Dönemsel artışlar, belirli bir birim/bölge veya belirli bir çalışan grubunun risk skorları ve kaza olasılıkları belirlenebilir. AI ile tekrarlayan örüntüler ve kök nedenler tespit edilebilir. Mevzuat güncel takip edilerek, dokümantasyonlar yapay zeka ile otomatik güncellenebilir. Böylece iş sağlığı ve güvenliği süreçleri kolaylaştırılır. Gerçek Zamanlı Saha Denetimi Görüntü işleme ve LLM kullanılarak işyerlerinde 7/24 takip yapılabilir. Özellikle vardiya sistemi ile tüm gün ve hafta sonu çalışılan ya da yalnız çalışma yapılan işyerlerinde İSG takibinin sürekli yapılması önemlidir. İşyeri güvenlik kameralarına entegre edilen yazılımlarla işyeri kamera görüntüleri sürekli takip edilir. Çalışanlar, iş ekipmanları, araçlar, belirli bölgeler, belirli hareketler, çalışan duruş pozisyonları, duman, kimyasal sızıntı gibi olaylar öncelikle tespit edilir ve modeller eğitilir. Daha sonra kameralardan gelen görüntüler bu modellere verilir. Modeller eğitimde kullanılan örnekleri tespit ettiğinde ilgili yetkilileri bilgilendirir. Örneğin yüksekte çalışmalar, baret kullanımı, yasak bölgeye giriş ihlali ve forklift, vinç ile çalışanlar arası mesafe ihlali gibi durumlar kolaylıkla tespit edilebilir. Giyilebilir teknolojiler, akıllı saatler, gözlükler vb. kullanılarak anlık takip ve uyarı yapılabilir. İşyerinde belirli bölgelere yerleştirilen sensörler yardımı ile hava kalitesi, gürültü seviyesi, nem, toz ve zararlı gazlar sürekli izlenebilir. İstatistikler tutulur, diğer girdilerle yapay zekaya verildiğinde neden-sonuç ilişkisi daha kapsamlı ve çabuk oluşturulabilir. Akıllı havalandırma ve iklimlendirme sistemleri yapay zekâ ile optimize edilebilir. Bunlara ek olarak, kapalı alanlarda, yüksek yapılarda, erişimi zor veya tehlikeli alanlarda drone (insansız hava aracı) ve yapay zekâ ile denetleme yapılabilir. Kamera ve diğer sensörler drone'lara entegre edilip veri toplanabilir. Tarım ilaçlamalarında direkt drone kullanılabilir; böylece çalışanların kimyasallara maruziyeti azaltılabilir. Çalışan Sağlığının İzlenmesi Giyilebilir cihazlarla çalışanların nabız, vücut sıcaklığı, tansiyon, oksijen satürasyonu gibi verileri anlık takip edilebilir. Çalışanların yorgunluk, stres ve fiziksel bitkinlik belirtileri erken tespit edilebilir. Isı stresi ve dehidrasyon gibi çevresel sağlık riskleri izlenebilir ve uyarı sistemleri oluşturulabilir. Bu veriler yapay zekâ ile işlenebilir; çalışana özgü kişisel sağlık profili oluşturulabilir ve bireysel önlemler alınabilir. Yapay zekâ ve görüntü işleme teknolojileri ile tıbbi görüntüleme, laboratuvar sonuçları ve maruziyet verileri analiz edilerek erken teşhislerde kullanılabilir. Genetik veriler ve maruziyet geçmişine dayalı olarak çalışan hastalık riskleri belirlenebilir. Kas-iskelet sistemi, işitme kaybı, solunum yolu hastalıkları gibi sık görülen hastalıkların takibinde AI destekli karar destek sistemleri kullanılabilir. Çalışanların ruhsal sağlığının izlenmesinde ve stres düzeylerinin değerlendirilmesinde yapay zekâ önemli bir rol oynayabilir. İşçilerin psikolojik sıkıntıları ve stres düzeyleri, yazma ve konuşma kalıpları üzerinden analiz edilerek belirlenebilir. Yapay zekâ algoritmaları, çalışanların e-postalar, raporlar, notlar veya diğer yazılı materyaller üzerindeki yazma kalıplarını analiz edebilir. Bu analiz, stres, endişe veya duygusal belirtiler gibi psikolojik sıkıntıları belirlemeye yardımcı olabilir. Örneğin, negatif veya stresli bir dil kullanımı, tekrarlayan kelimeler, olumsuz vurgular veya hızlı bir şekilde değişen yazı tarzı gibi unsurlar, işçilerin stres seviyelerini gösterebilir. Aynı zamanda işçilerin konuşmalarını dinleyebilen ve analiz edebilen sistemlerle birlikte kullanılabilir. İşçilerin telefon görüşmeleri, toplantılar veya diğer konuşma ortamları kaydedilerek yapay zekâ algoritmalarına tabi tutulabilir. Bu analiz, konuşma hızı, tonlama, duygusal vurgular ve belirli kelimelerin kullanımı gibi faktörleri değerlendirebilir. Bu sayede, stres, baskı veya zorbalık gibi durumlar tespit edilebilir. Örneğin, anormal bir konuşma hızı veya yükselen bir stres seviyesi, çalışanın zorlu bir durumla karşı karşıya olduğunu veya psikolojik sıkıntı yaşadığını gösterebilir. Çalışanların konuşmalarını veya metinlerini analiz ederek zorbalık veya cinsel taciz vakalarını tespit edebilir. İşçiler arasındaki konuşmalar veya e-postalar, yapay zeka algoritmaları tarafından incelenebilir ve olası ihlaller veya istenmeyen davranışlar belirlenebilir. Örneğin, belirli ifadeler, saldırgan dil veya cinsiyetçi söylemler gibi unsurlar, yapay zeka sistemlerince tespit edilerek ilgili olayların önüne geçilebilir. Bu tür tespitler, işverenlere veya insan kaynakları departmanlarına bilgi sağlayarak , sorunların çözülmesi ve çalışma ortamının daha güvenli ve destekleyici hale getirilmesi için adımlar atılabilmesine imkân sağlar. İSG Eğitim ve Farkındalık İSG eğitimleri çalışanlarda farkındalık ve bilinci artırır. Kanunen tehlike sınıflarına göre yılda belirli saatlerde eğitimler verilmelidir. Güncel teknolojiler ve yapay zekâ ile eğitimlerin kalitesi artırılabilir. VR/AR teknolojileri ile yüksekte çalışma, yangın, kapalı alan girişi gibi yüksek riskli senaryolarda eğitimler verilebilir. Büyük dil modelleri ve generative AI ile çalışana özel eğitim içeriği, poster, video, quiz üretimi yapılabilir. İnteraktif chatbot'lar aracılığıyla çalışanların İSG kapsamındaki sorularına anında cevap üretilebilir. Yapay zeka, interaktif eğitim platformları veya sanal gerçeklik simülasyonları gibi araçlarla çalışanlara eğitim sağlayabilir. Bu, işçilerin iş sağlığı ve güvenliği konularında farkındalıklarını artırabilir ve riskli durumları daha iyi tanımalarını sağlayabilir. Benzer şekilde, çalışanların ilgili İK veya işle ilgili bilgileri almak için kullanabileceği yapay zeka destekli sohbet robotları ve sanal asistanlar da çalışan memnuniyetini artırmaya yardımcı olabilir. Bu interaktif araçlar, çalışanların sorularını yanıtlayabilir, işle ilgili bilgilere erişim sağlayabilir ve hatta işle ilgili görevleri gerçekleştirmelerine yardımcı olabilir. Böylece, çalışanlar iş süreçlerini daha verimli bir şekilde yönetebilir ve işle ilgili konularda daha hızlı çözümler elde edebilir. Son olarak, çalışanları iş performansları için ödüllendiren oyunlaştırma teknolojileri de bağlılığı artırabilir. Bu teknolojiler, çalışanları motive etmek ve performanslarını teşvik etmek için oyun mekaniklerini kullanır. Örneğin, başarılarına bağlı olarak puanlar, rozetler veya diğer ödüller kazanabilirler. Bu, çalışanların daha fazla katılım göstermelerini teşvik eder, işlerine daha fazla odaklanmalarını sağlar ve takım çalışması ile iş verimliliğini artırır. Makine ve Ekipman Takibi Günümüzde birçok fabrikada makine ve ekipmanların titreşim, sıcaklık, ses ve performans verileri sensörlerle takip edilip kayıt altına alınmaktadır. Bu veriler AI ile analiz edilerek arıza öncesi bakım planlaması yapılmaktadır. Beklenmedik duruşların ve arıza kaynaklı kazaların önlenmesi bu yöntemle sağlanabilir. Aynı tür ekipmanların farklı işyerlerindeki performans verilerinin, karşılaştırmalı analizi yapılarak makine üretimlerinde kalite artırılabilir. Böylece olası iş kazaları önlenirken, makine kaynaklı iş kayıpları da önlenebilir. Yapay Zeka Tabanlı İşçi Yönetimi İşyerlerinde çalışanların görev dağılımları, iş yükü ve vardiya planlaması verimlilik ve iş güvenliği açısından önemlidir. Doğru çalışanın doğru işte görevlendirilmesi İSG'nin amaçlarından biridir. AI destekli algoritmik yönetim sistemleriyle görev dağılımı, vardiya planlaması ve iş yükü dengelemesinin optimize edilmesi sağlanabilir. Çalışanların beceri eksikliklerinin tespit edilerek kişiselleştirilmiş gelişim planları önerilmesi ve iş-yaşam dengesi açısından çalışma saatlerinin optimize edilmesi bu sistemler kullanılarak düzenlenebilir. Özetle, Yapay zeka, iş sağlığı ve güvenliği alanında önemli bir rol oynayabilir. Büyük veri analitiği ve görüntü tanıma yetenekleriyle, işyerlerindeki riskli bölgeler ve eğilimler tespit edilebilir. İSGBYS Yazılımında Risk Değerlendirme Modülünde olduğu gibi yapay zekâ kullanılarak dokümanlar hazırlanabilir. Görüntü işleme teknolojisi, güvenlik kameraları ve sensörler aracılığıyla tehlikeli durumları ve ihlalleri tespit edebilir. Hareket verileri kullanılarak çalışanların ruh sağlığını izleyerek stres düzeylerini belirleyebilir ve olumsuz durumları tespit edebilir. Ayrıca, işçi eğitimi ve farkındalığını artırmak için interaktif araçlar ve oyunlaştırma teknolojileri kullanılabilir. Yapay zeka kullanılarak iş sağlığı ve güvenliği alanında gerçekleştirilebilecek tüm bu uygulamalar, iş kazalarını önlemek, güvenli çalışma ortamları oluşturmak ve çalışanların sağlığını korumak için yapay zekanın potansiyelini ortaya koymaktadır. Ancak, görüşülen uzmanlara göre, yapay zeka sistemlerinin İSG gelişimini destekleme ve buna katkıda bulunma potansiyeli yüksek olsa da, şu anda kuruluşların çoğu bu sistemleri İSG'yi geliştirmek yerine işçilerin üretkenliğini ve kârı artırmak için kullanıyor.